همه چیز درباره فعل demek در ترکی استانبولی | صرف کامل + مثالها
همه چیز درباره فعل demek در زبان ترکی استانبولی – گفتن، نامیدن، معنی دادن + صرف کامل در تمام زمانها
فعل demek یکی از اساسیترین و پرکاربردترین افعال در زبان ترکی استانبولی است. معادلهای اصلی آن در فارسی عبارتند از:
- گفتن
- نامیدن / صدا زدن
- معنی دادن / به معنای … بودن
- فرض کردن / تصور کردن (در برخی ساختارها)
این فعل در گفتار روزمره بسیار زیاد استفاده میشود، بهخصوص در ساختارهای نقل قول، توضیح معنی کلمات، سؤال «چی گفتی؟»، و ترکیبهای ثابت.
در این آموزش جامع، تمام صرفهای demek را در زمانهای اصلی با جدولهای مرتب، تلفظ دقیق فارسی و مثالهای کاربردی بررسی میکنیم.
کاربردهای اصلی فعل demek
- گفتن چیزی: Bana “merhaba” dedi. (به من سلام گفت.)
- معنی دادن: Bu kelime ne demek? (این کلمه چه معنی میدهد؟)
- نامیدن / صدا کردن: Ona “kral” diyorlar. (به او میگویند شاه.)
- نقل قول مستقیم/غیرمستقیم: “Geliyorum” dedim. (گفتم دارم میآیم.)
- در معنای فرض یا تصور: Öyle demek istemiyorum. (نمیخواهم اینطور بگویم / اینطور فرض کنم.)
ساختار صرف مثبت در زمانهای اصلی
۱. Geniş Zaman (حال ساده / عادتی)
| ضمیر | demek | تلفظ فارسی | معنی فارسی |
|---|---|---|---|
| Ben | derim | دِریم | میگویم |
| Sen | dersin | دِرسین | میگویی |
| O | der | دِر | میگوید |
| Biz | deriz | دِریز | میگوییم |
| Siz | dersiniz | دِرسینیز | میگویید |
| Onlar | der(ler) | دِر(لار) | میگویند |
مثال: Herkes ona “patron” der. (همه به او میگویند رئیس.)
۲. Şimdiki Zaman (حال استمراری)
| ضمیر | demek | تلفظ فارسی | معنی فارسی |
|---|---|---|---|
| Ben | diyorum | دییوروم | دارم میگویم |
| Sen | diyorsun | دییورسون | داری میگویی |
| O | diyor | دییور | دارد میگوید |
| Biz | diyoruz | دییوروز | داریم میگوییم |
| Siz | diyorsunuz | دییورسونوز | دارید میگویید |
| Onlar | diyor(lar) | دییور(لار) | دارند میگویند |
مثال: Şu anda “teşekkür ederim” diyorum. (الان دارم میگویم ممنونم.)
۳. Di’li Geçmiş Zaman (گذشته معلوم – دیدهشده)
| ضمیر | demek | تلفظ فارسی | معنی فارسی |
|---|---|---|---|
| Ben | dedim | دِدیم | گفتم |
| Sen | dedin | دِدین | گفتی |
| O | dedi | دِدی | گفت |
| Biz | dedik | دِدیک | گفتیم |
| Siz | dediniz | دِدینیز | گفتید |
| Onlar | dediler | دِدیلَر | گفتند |
مثال: Bana “hoş geldin” dedi. (به من گفت خوش آمدی.)
۴. Miş’li Geçmiş Zaman (گذشته نقلی – شنیدهشده)
| ضمیر | demek | تلفظ فارسی | معنی فارسی |
|---|---|---|---|
| Ben | demişim | دِمیشیم | (ظاهراً) گفتهام |
| Sen | demişsin | دِمیشسین | (ظاهراً) گفتهای |
| O | demiş | دِمیش | (ظاهراً) گفته |
| Biz | demişiz | دِمیشیز | (ظاهراً) گفتهایم |
| Siz | demişsiniz | دِمیشسینیز | (ظاهراً) گفتهاید |
| Onlar | demiş(ler) | دِمیش(لار) | (ظاهراً) گفتهاند |
مثال: Bana yardım edeceğini demiş. (ظاهراً گفته که به من کمک خواهد کرد.)
۵. Gelecek Zaman (آینده)
| ضمیر | demek | تلفظ فارسی | معنی فارسی |
|---|---|---|---|
| Ben | diyeceğim | دییَجَیم | خواهم گفت |
| Sen | diyeceksin | دییَجَکسین | خواهی گفت |
| O | diyecek | دییَجَک | خواهد گفت |
| Biz | diyeceğiz | دییَجَییز | خواهیم گفت |
| Siz | diyeceksiniz | دییَجَکسینیز | خواهید گفت |
| Onlar | diyecek(ler) | دییَجَک(لار) | خواهند گفت |
مثال: Yarın sana her şeyi diyeceğim. (فردا همه چیز را به تو خواهم گفت.)
صرف منفی (الگوی کلی – de-me- / de-ma-)
- Geniş Zaman: demem / demezsin / demez / demeyiz / demezsiniz / demez(ler)
- Şimdiki Zaman: demiyorum / demiyorsun / demiyor / demiyoruz / demiyorsunuz / demiyor(lar)
- Di’li Geçmiş: demedim / demedin / demedi / demedik / demediniz / demediler
- Miş’li Geçmiş: dememişim / dememişsin / dememiş / dememişiz / dememişsiniz / dememiş(ler)
- Gelecek Zaman: demeyeceğim / demeyeceksin / demeyecek / demeyeceğiz / demeyeceksiniz / demeyecek(ler)
مثال منفی: Bunu kimseye demeyeceğim. (این را به هیچکس نخواهم گفت.)
صرف سوالی (مثالهای رایج)
- Diyor musun? → داری میگویی؟
- Dedin mi? → گفتی؟
- Diyecek misin? → خواهی گفت؟
- Demiş mi? → ظاهراً گفته؟
- Demez misin? → نمیگویی؟
ساختارهای مهم با demek
- نقل قول مستقیم: “Teşekkür ederim” dedim. (گفتم ممنونم.)
- نقل قول غیرمستقیم: Geleceğini dedi. (گفت که خواهد آمد.)
- معنی دادن: “Merhaba” ne demek? → سلام چه معنی میدهد؟ Bu demek oluyor ki… → این یعنی…
- در جملات شرطی (Şart Kipi):
- desem / desen / dese / desek / deseniz / deseler مثال: Bana yardım etsen çok sevinirim. (اگر به من بگویی کمک میکنی خیلی خوشحال میشوم.)
- ضرورت (Gereklilik Kipi):
- demeliyim → باید بگویم مثال: Gerçeği demelisin. (باید حقیقت را بگویی.)
- التزامی / آرزو (İstek Kipi):
- diyeyim / diyesin / diye / diyelim / diyesiniz / diyeler مثال: Hadi açıkça diyelim. (بیا رک و پوستکنده بگوییم.)
نکات مهم و استثناها
- ریشه فعل در اکثر زمانها de- میشود (de-r, de-di, de-miş, de-yecek) – به جز در برخی حالتها که y بافر اضافه میشود (di-yor, di-y-eceğim).
- در منفی Geniş Zaman برای ben و biz: demem / demeyiz (نه demezim)
- در گفتار عامیانه بسیار رایج است:
- Ne diyorsun? (چی میگی؟ / جدی میگی؟)
- De bakalım! (بگو ببینم!)
- Öyle deme! (اینطور نگو!)
- فعل demek اغلب با söylemek مقایسه میشود: söylemek بیشتر «بیان کردن / گفتن با صدای بلند»، demek بیشتر «گفتن / معنی دادن»
برای تمرین بیشتر و یادگیری ساختارهای پیشرفتهتر با demek (مثل -ken hali, -dığı hali, -alı hali، نقل قول پیچیده)، سری کامل آموزشهای ترکی استانبولی را دنبال کنید!
تمام آموزشهای زبان ترکی استانبولی را در دستهبندی مربوطه ببینید.
اگر این درس مفید بود، نظرتان را بنویسید یا به دوستانتان پیشنهاد دهید!
